Diin ahaan: Dadka Soomaaliyeed Iimisaa Muslim ah?

Dadka Soomaaliyeed waxay caan ku yihiin isku duubnidooda diimeed, gaar ahaan ku dhegganaanshahooda diinta Islaamka. Taariikh ahaan, diinta Islaamku waxay ahayd tiirka ugu weyn ee bulshada Soomaaliyeed oo mideeya, hagta noloshooda maalinlaha ah, isla markaana kaalin muhiim ah ku leh siyaasadda, dhaqanka, iyo xeerarka bulshada. Su’aasha ah “Iimisaa Muslim ah dadka Soomaaliyeed?” waxay salka ku haysaa fahamka qoto dheer ee xiriirka ka dhexeeya Soomaalida iyo diinta Islaamka.

Taariikhda Islaamka ee Soomaaliya

Diinta Islaamka waxay soo gaartay Geeska Afrika qarnigii 7aad, xilligii Rasuulka CSW. Qaar kamid ah asxaabtii Rasuulka ayaa u hijrooday dhulka Xabashida (Ethiopia) iyagoo maraya xeebaha Soomaaliya. Sidaa darteed, Soomaaliya waxay kamid tahay meelihii ugu horreeyay ee ay diinta Islaamku gaarto ka dib Makka iyo Madiina.

Taas ayaa sababtay in dadkii degganaa xeebaha Soomaaliya sida Zeila, Berbera, Mogadishu, Marka, iyo Kismaayo ay si degdeg ah u qaataan diinta Islaamka. Waxaa xigay fidin joogto ah oo gudaha u sii gashay, taasoo keentay in qarnigii 12aad ilaa 15aad ay Soomaaliya noqoto dal gebi ahaanba Muslim ah.

Tirada Muslimiinta ee Soomaaliya

Sida ay sheegayaan ilo kala duwan oo lagu kalsoon yahay sida:

  • Pew Research Center,

  • CIA World Factbook,

  • iyo daraasado laga sameeyay gudaha Soomaaliya,

in ka badan 99.8% dadka Soomaaliyeed waa Muslimiin Sunnah ah. Waxaa jira tiro aad u yar oo kale oo laga yaabo inay yihiin Shiico, Sufi-diid, ama xitaa dad aan diin haysan, balse tiro ahaan aad u yar – wax ka yar 0.2%.

Waxaa sidoo kale la xaqiijiyay in:

  • Dadka Soomaaliyeed ee ku nool dalka gudihiisa iyo dibaddaba, intooda badan ay ku dhaqmaan madhabta Shaafici, oo kamid ah afarta madhab ee Sunniga ah.

  • Sufinimadu leedahay raad weyn, gaar ahaan ururo sida Qadiriyah iyo Ahmadiyah oo kaalin weyn ku lahaa fidinta diinta.

Doorka Diinta Islaamka ee Bulshada Soomaaliyeed

1. Nolosha Maalinlaha ah

Islaamka ayaa yahay tiirka ugu weyn ee qaab-dhismeedka bulshada Soomaaliyeed. Dadka Soomaaliyeed waxay ku saleeyaan noloshooda diinta:

  • Salaadda maalinlaha ah

  • Soonka bisha Ramadaan

  • Zakada

  • Xajka

  • Dharka, cuntooyinka, iyo habdhaqanka guud

2. Xeerarka Bulshada

Inkastoo ay jiraan xeerar dhaqan ah, haddana xeerka Islaamka (sharciga) ayaa saldhig u ah go’aan ka gaarista arrimaha guurka, dhaxalka, iyo muranada bulsho.

3. Waxbarashada Diinta

Waxbarashada Islaamka ayaa caan ka ah gudaha Soomaaliya. Carruur badan ayaa dhigta dugsi Quraan, halkaas oo ay ku bartaan:

  • Akhriska iyo xifdiga Quraanka

  • Fiqiga

  • Xadiiska

  • Tafsiirka

Soomaalida Qurbaha iyo Diinta Islaamka

Soomaalida ku nool waddamada dibadda sida Mareykanka, UK, Sweden, Canada iyo Australia, badankood waxay sii haystaan diintooda. Masjidyo badan oo Soomaali ah ayaa laga furay meelo badan oo ay Soomaalidu degto.

Diinta waxay sii haysaa doorkeedii: mid mideeya, akhlaaqda haga, isla markaana ka hortaga ku milanka dhaqamada qalaad. Waalidiinta Soomaaliyeed waxay dadaal badan u galaan sidii caruurtooda loogu baro diinta iyagoo adeegsanaya dugsiyo Axadeed (Sunday schools), masaajidyo iyo internetka.

Caadooyinka Diimeed ee Gaarka ah

1. Dabaal-degyada Islaamka

Soomaalidu si weyn ayay u xusaan:

  • Ciida Ramadaanka (Ciidul Fitriga)

  • Ciidul Adxaa

  • Bisha Barakeysan ee Ramadaan

2. Magacaabista Caruurta

Magacyada Soomaalida badankood waa kuwo Islaami ah sida: Maxamed, Axmed, Faduma, Aamina, Cabdiraxmaan, iyo Ibraahim.

3. Qabyaalad iyo Diinta

Inkastoo qabyaaladu tahay mid caqabad ku ah isku-duubnida, haddana culimada Soomaaliyeed waxay si joogto ah ugu baaqaan in lagu xalliyo khilaafaadka iyadoo laga duulayo mabaadi’da Islaamka ee caddaaladda, walaaltinimada iyo sabirka.

Khatarta La Xiriirta Diinta Soomaaliya

Inkastoo Muslimiintu ay yihiin boqolkiiba ku dhowaad 100%, haddana waxaa jira:

  • Fikrado xagjirnimo leh oo ka yimaada kooxaha hubeysan sida Al-Shabaab

  • Fikrado aan sax ahayn oo la xiriira bidcada ama waxyaabo cusub oo lagu daraayo diinta

Culimada Soomaaliyeed waxay ka shaqeynayaan in bulshada lagu wacyigeliyo diinta saxda ah iyadoo laga fogaanayo midnimada wax burburin karta.

Gabagabo

Marka la isweydiiyo "Dadka Soomaaliyeed iimisaa Muslim ah?", jawaabta ugu dhow xaqiiqda ayaa ah: ku dhowaad 100% waa Muslimiin Sunnah ah. Diinta Islaamku waa lafdhabarta aqoonsiga Soomaaliyeed; waana tiir ay dadku isku haystaan xilliyada adag iyo kuwa wanaagsanba.

Soomaalidu ma ahan oo kaliya Muslimiin magac ahaan, balse waxay si dhab ah ugu dhaqmaan diintooda. Haddii horumarka bulsho iyo dhaqaale la doonayo, diintu waa in laga dhigaa saldhig iyo iftiin hagaya.


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Image
  Macdanta iyo Dahabka Soomaaliya: Kheyraad Qarsoon oo Fure u ah Koboca Dhaqaalaha Soomaaliya waxay leedahay dhul hodan ku ah kheyraad dabiici ah oo ay ka mid yihiin noocyo badan oo macdan ah, gaar ahaan dahabka. Inkasta oo dalka uu muddo dheer wajahayay caqabado siyaasadeed iyo amni, haddana waxaa soo baxaya fursado ballaaran oo laga faa’iideysan karo si loo hormariyo dhaqaalaha dalka. Maqaalkani wuxuu dul istaagayaa muhiimadda dahabka iyo macdanta kale ee Soomaaliya, meelaha laga helay, caqabadaha ka hor taagan horumarinta kheyraadkan, iyo fursadaha ganacsi iyo maalgashi ee ay dalka u keeni karaan. 🪙 1. Dahabka Soomaaliya: Meelaha Laga Helo iyo Qiyaasaha Kheyraadka Dahabka ayaa ka mid ah macdanta ugu qaalisan ee laga helo gudaha Soomaaliya. Warbixino dhowr ah oo ay bixiyeen hay'adaha baaritaanka dhulka iyo kheyraadka dabiiciga ah ayaa muujinaya in dahab laga helay gobollo badan sida: Gobolka Bari (Buuraleyda Qandala) Gobolka Galgaduud (Ceel Buur, Ceel Dheer) Gobolka H...
Read more

Ganacsiga Soomaaliya iyo Caqabadaha Heysta

Image
  Hordhac Ganacsiga somalia Ganacsigu waa laf-dhabarka dhaqaalaha Soomaaliya, wuxuuna door muhiim ah ka ciyaaraa horumarinta bulshada iyo koboca dhaqaalaha. Soomaaliya waxay leedahay fursado badan oo ganacsi, iyadoo ay ka faa'iideysanayaan ganacsatada gudaha iyo kuwa caalamiga ah. Si kastaba ha ahaatee, ganacsiga Soomaaliya wuxuu la kulmaa caqabado badan oo saameyn ku yeesha horumarkiisa iyo kobociisa. Qormadan waxay iftiimin doontaa xaaladda ganacsiga Soomaaliya, fursadaha jira, iyo caqabadaha heysta.   Xaaladda Ganacsiga Soomaaliya caqabad iyo faaido   Soomaaliya waxay leedahay dhaqaale ku tiirsan ganacsiga gaarka loo leeyahay. Ganacsiga xorta ah wuxuu qeyb weyn ka qaataa kobcinta dhaqaalaha, iyadoo inta badan ganacsatada ay ku tiirsan yihiin ganacsiyo yaryar iyo kuwa dhexe. Waxaa jira suuq xor ah oo furan, kaasoo ganacsatada u ogolaanaya inay si toos ah uga ganacsadaan suuqyada maxalliga ah iyo kuwa caalamiga ah. Ganacsatada Soomaaliyeed waxay inta badan ku tiirsan yih...
Read more
Image
    10-ka Faa’iido ee uu Leeyahay Ganacsiga Soomaaliya Ganacsiga Soomaaliya wuxuu leeyahay faa’iidooyin badan, kuwaas oo ka dhigaya fursad dahabi ah oo ay ku tallaabsadaan ganacsatada gudaha iyo dibadda labadaba. Inkastoo waddanku uu la kulmay caqabado siyaasadeed iyo amni muddo dheer, haddana ganacsiga ayaa weli u taagan sidii tiir-dhexaad dhaqaale. Hoos waxaan ku faahfaahin doonaa 10-ka faa’iido ee ugu weyn ee uu leeyahay ganacsiga Soomaaliya. 1. Suuq Furan oo Aan Tartan Badan Lahayn Soomaaliya weli ma gaarin heer buuxa oo horumar ganacsi, taasina waxay abuuraysaa suuq cusub oo ay fursado badan ka jiraan. Maadaama aysan jirin shirkado waaweyn oo suuqa buuxiyey, ganacsatada cusub waxay helayaan fursad ay si sahlan uga dhex muuqdaan. Ganacsatada waxay si fudud u bilaabi karaan ganacsi yar (small business), maadaama aysan jirin xeerar adag oo suuq xira ama tartan adag. Tani waa fursad dahabi ah, gaar ahaan kuwa raba inay bilaabaan ganacsi cusub. 2. Shacab Tayo Leh oo U B...
Read more